Kanjer ging in gesprek met verschillende aanbieders van formeel onderwijs in regio Ieper.

Brug naar het formele leren

Van leergoesting naar een ondersteunend leerecosysteem

Leren stopt niet bij de eerste stap

Met Kanjer willen we mensen prikkelen om hun talenten te ontdekken, nieuwe ervaringen op te doen en (opnieuw) goesting te krijgen in leren. Dat leren gebeurt overal: tijdens vrijwilligerswerk, een activiteit, een ontmoeting of door gewoon iets nieuws uit te proberen.

Soms groeit vanuit die eerste ervaringen de wens om verder te leren. Een opleiding volgen, nieuwe vaardigheden ontwikkelen, een diploma behalen of een andere richting inslaan. Zo kan een kleine leerervaring uitgroeien tot een volgende stap in een persoonlijk leerpad.

Maar goesting om te leren betekent niet automatisch dat de stap naar een opleiding vanzelfsprekend is.

Voor heel wat mensen is de overstap naar het volwassenenonderwijs een uitdaging. Sommigen kennen de opleidingsmogelijkheden onvoldoende of twijfelen aan hun eigen kunnen. Anderen botsen op financiële, praktische, digitale of persoonlijke drempels. Ook negatieve schoolervaringen, faalangst of de combinatie met werk en gezin kunnen een rol spelen.

En wie de stap naar een opleiding zet, staat soms voor nieuwe uitdagingen. Een opleiding vraagt niet alleen motivatie, maar ook vaardigheden zoals plannen, organiseren, zelfstandig leren, omgaan met stress en hulp durven vragen.

De uitdaging is dus niet alleen om mensen tot leren te brengen, maar ook om ervoor te zorgen dat ze kunnen blijven leren.

Samen op zoek naar oplossingen

Vanuit die vaststelling gingen we met Kanjer in gesprek met CVO Cervo-go en de Leerwinkel. We wilden onderzoeken hoe we de brug tussen informeel leren en het formele volwassenenonderwijs konden versterken.

Onze centrale vraag was: Wat hebben mensen nodig om met vertrouwen aan een opleiding te beginnen, erin te groeien en het leren vol te houden?

We bekeken daarbij de cursistenreis: van de eerste interesse in een opleiding en de keuze voor een leertraject, over de intake en de deelname aan de lessen, tot de doorstroom naar werk of verdere opleiding.

Vanuit onze eerste gesprekken verkenden we drie mogelijke actielijnen.

1. Drempels zichtbaar en bespreekbaar maken

We wilden beter begrijpen waarom mensen moeilijk de stap naar het volwassenenonderwijs zetten of tijdens hun opleiding dreigen af te haken. Daarbij wilden we luisteren naar de ervaringen van cursisten en leerkrachten en nagaan welke drempels en ondersteuningsnoden zich voordoen.

2. De intake en oriëntatie versterken

Samen onderzoeken hoe we het bestaande intake- en oriëntatieproces verder versterkt kon worden. We verkenden het idee van een laagdrempelig instrument dat cursisten helpt om stil te staan bij hun talenten, motivatie, leerstrategieën, zelfredzaamheid en mogelijke ondersteuningsnoden.

Het uitgangspunt was niet om een uitgebreide screening te ontwikkelen, maar om cursisten beter te leren kennen en hen meer inzicht te geven in hun eigen leerproces.

3. Het netwerk rond de cursist versterken

We wilden onderzoeken hoe onderwijs, welzijn, begeleiding en andere organisaties beter konden samenwerken. Niet door enkel een overzicht van diensten te maken, maar door elkaars werking en expertise te leren kennen en waar nodig een warme overdracht mogelijk te maken.

Als eerste praktijkgerichte stap overwogen we om de cursistenreis van één of twee cursisten onder de loep te nemen. Zo wilden we ontdekken waar ondersteuning goed aansluit, waar schakels ontbreken en welke kleine verbeteringen mogelijk zijn.

Van afzonderlijke acties naar een bredere kijk

Tijdens de verdere verkenning met CVO Cervo-go groeide het inzicht dat de drie actielijnen sterk met elkaar verbonden zijn.

Een betere intake kan helpen om ondersteuningsnoden vroeger te herkennen. Maar wat gebeurt er vervolgens met die informatie? Wie kan ondersteuning bieden wanneer een vraag de mogelijkheden van een leerkracht overstijgt? En hoe zorgen we ervoor dat waardevolle inzichten en contacten niet beperkt blijven tot één opleiding of één individuele cursist?

We kwamen tot het inzicht dat het niet volstaat om afzonderlijke instrumenten of ondersteuningsacties te ontwikkelen. Minstens even belangrijk is hoe mensen, kennis en organisaties met elkaar verbonden worden.

Daarom verschoof de focus van de oorspronkelijke drie actielijnen naar een meer samenhangende benadering.

In plaats van uitsluitend te kijken naar de overgang van informeel naar formeel leren, gingen we onderzoeken hoe CVO Cervo-go zelf een ondersteunend netwerk rond zijn cursisten en leerkrachten kan uitbouwen.

Zo ontstond het idee van een mini-leerecosysteem rond CVO Cervo-go, met een opleidingsoverschrijdende brugfiguur als verbindende schakel.

Een mini-leerecosysteem met de cursist centraal

Het voorgestelde mini-leerecosysteem vertrekt vanuit een eenvoudige gedachte: een cursist leert niet los van zijn omgeving.

Iedereen brengt ervaringen, talenten, verwachtingen en persoonlijke omstandigheden mee naar een opleiding. Soms beïnvloeden die omstandigheden het leerproces. Tegelijk zijn er binnen en buiten het onderwijs heel wat mensen en organisaties die een verschil kunnen maken.

Het idee is om die mogelijkheden beter met elkaar te verbinden.

Binnen dit mini-leerecosysteem krijgt de brugfiguur een centrale rol. Die werkt niet voor één specifieke opleiding, maar opleidingsoverschrijdend, ten dienste van cursisten én leerkrachten.

We onderscheiden twee doelstellingen die elkaar versterken.

1. Een sterk en actief netwerk uitbouwen

De brugfiguur leert organisaties en diensten kennen die iets kunnen betekenen voor cursisten en leerkrachten. Denk aan welzijnsorganisaties, sociale diensten, arbeidsmarktpartners, organisaties rond psychisch welzijn of neurodiversiteit, vrijetijdsorganisaties en andere onderwijs- en ondersteuningspartners.

Daarbij gaat het niet alleen om weten bij wie iemand terechtkan. Het is minstens even belangrijk dat organisaties elkaar begrijpen, hun expertise delen en ontdekken waar samenwerking mogelijk is.

Dat netwerk kan op verschillende manieren een meerwaarde bieden.

Enerzijds kunnen externe organisaties CVO Cervo-go helpen om meer inzicht te krijgen in de leefwereld van cursisten. Hoe beïnvloeden bijvoorbeeld stress, kansarmoede, autisme of andere persoonlijke omstandigheden het leren? Welke aanpak kan helpen? En wanneer is gespecialiseerde ondersteuning aangewezen?

Anderzijds kan het netwerk de toeleiding naar het volwassenenonderwijs versterken. Wanneer begeleiders en toeleiders beter weten wat een opleiding inhoudt, welke verwachtingen er zijn en welke ondersteuning mogelijk is, kunnen ze mensen gerichter informeren en voorbereiden.

Het gaat dus niet alleen om meer cursisten bereiken, maar vooral om mensen op het juiste moment naar een passend en haalbaar leertraject begeleiden.

2. Cursisten beter begrijpen en ondersteuning gerichter organiseren

Een tweede doelstelling is om meer inzicht te krijgen in wie cursisten zijn, wat hen motiveert, hoe ze leren en welke omstandigheden hun leerproces beïnvloeden.

Wanneer iemand regelmatig afwezig is, opdrachten niet tijdig indient of weinig initiatief neemt, wordt dat soms geïnterpreteerd als een gebrek aan motivatie.

Maar achter dat gedrag kunnen heel andere verklaringen schuilgaan. Misschien heeft iemand moeite met plannen en organiseren, ervaart die persoon stress of onzekerheid, of spelen er moeilijkheden buiten de opleiding.

Niet alleen kijken naar wat iemand doet of niet doet, maar vooral proberen te begrijpen waarom.

Vanuit dat inzicht kan CVO Cervo-go zijn bestaande onderwijs- en ondersteuningsaanpak verder versterken.

Daarbij kan worden voortgebouwd op initiatieven zoals de intake, de oriëntatieweek, het Open Leercentrum en het cursistenoverleg.

De bedoeling is niet om voor iedere cursist een afzonderlijk begeleidingstraject te ontwikkelen. We willen vooral onderzoeken hoe het CVO vanuit een beter begrip van cursisten meer passende, preventieve en waar mogelijk collectieve ondersteuning kan organiseren.

Denk bijvoorbeeld aan ondersteuning rond leerstrategieën, plannen en organiseren, digitale vaardigheden, stress of faalangst.

Wanneer vragen de onderwijsopdracht overstijgen, kan de brugfiguur helpen om de juiste externe expertise in te schakelen.

De brugfiguur: verbinden in plaats van alles zelf oplossen

Een belangrijk inzicht uit Kanjer is dat de meerwaarde van een brugfiguur niet noodzakelijk ligt in het zelf begeleiden van zoveel mogelijk mensen.

De kracht zit vooral in het verbinden.

Binnen het voorgestelde mini-leerecosysteem kan de brugfiguur verschillende verbindingen maken:

• Tussen cursisten en leerkrachten: ondersteuningsvragen helpen verhelderen en zoeken naar haalbare oplossingen.

• Tussen het CVO en externe organisaties: contacten leggen, expertise uitwisselen en samenwerkingen ontwikkelen.

• Tussen potentiële cursisten, toeleiders en het CVO: zorgen voor betere informatie, passende instroom en waar nodig een warme overdracht.

• Tussen individuele ervaringen en de bredere organisatie: terugkerende drempels herkennen en inzichten delen met andere opleidingen.

Het opleidingsoverschrijdende karakter is daarbij essentieel.

Cursisten volgen verschillende opleidingen, maar de uitdagingen waarmee ze geconfronteerd worden, zijn vaak gelijkaardig. Door ervaringen en goede praktijken samen te brengen, hoeft niet iedere opleiding afzonderlijk naar oplossingen te zoeken.

De brugfiguur vervangt daarbij de leerkracht of de externe hulpverlener niet. Leerkrachten blijven verantwoordelijk voor hun pedagogische opdracht. Externe organisaties bieden ondersteuning binnen hun eigen deskundigheid en opdracht.

De brugfiguur zorgt ervoor dat de juiste mensen, kennis en mogelijkheden op het juiste moment samenkomen.

Samenwerking vanuit wederzijdse meerwaarde

Een andere belangrijke les uit Kanjer nemen we mee in dit voorstel: een sterk netwerk ontstaat niet door organisaties alleen te contacteren wanneer je iets nodig hebt.

Samenwerking groeit wanneer partners elkaar leren kennen en ontdekken wat ze voor elkaar kunnen betekenen.

Een welzijnsorganisatie kan bijvoorbeeld expertise delen over de ondersteuningsnoden van haar doelgroep. CVO Cervo-go kan op zijn beurt inzicht bieden in opleidingsmogelijkheden, leerstrategieën en wat een opleiding van cursisten vraagt.

Zo kunnen beide organisaties hun eigen werking versterken.

Hetzelfde geldt voor andere partners. Een arbeidsmarktorganisatie kan beter leren welke opleidingen aansluiten bij de arbeidsmarkt. Een vrijetijdsorganisatie kan nieuwe ontwikkelingskansen ontdekken voor haar deelnemers. Een organisatie met expertise rond neurodiversiteit kan inzichten delen die leerkrachten helpen om hun aanpak beter af te stemmen.

De brugfiguur vertrekt daarom niet alleen vanuit de vraag wat het CVO nodig heeft, maar ook vanuit de werking, ambities en uitdagingen van de partner.

Een leerecosysteem bouw je niet voor elkaar, maar met elkaar.

Hoe kan dat er in de praktijk uitzien?

Om het voorstel concreter te maken, werkten we een fictieve praktijkcase uit rond een jongvolwassene met autisme die een opleiding wil volgen bij CVO Cervo-go.

Daarbij verkenden we een mogelijke samenwerking met pASSerelle van Vondels, een werking die jongvolwassenen ondersteunt bij het zoeken naar een passende invulling van hun dagelijks leven.

De case toont hoe de brugfiguur vóór, tijdens en na een opleiding een verschil kan maken.

Vóór de opleiding kan de brugfiguur helpen om de verwachtingen van de opleiding en de mogelijkheden en ondersteuningsnoden van de cursist beter op elkaar af te stemmen. Via een warme overdracht, met toestemming van de cursist, kunnen relevante inzichten worden gedeeld en kan een haalbare start worden voorbereid.

Tijdens de opleiding kan de brugfiguur helpen om signalen beter te begrijpen. Wanneer een cursist bijvoorbeeld moeite heeft met opdrachten plannen, kan samen met de leerkracht en eventueel een externe begeleider bekeken worden welke ondersteuning werkt. De leerkracht blijft verantwoordelijk voor de pedagogische aanpak, terwijl de externe partner vanuit zijn eigen opdracht ondersteuning kan bieden.

Na de opleiding kan de brugfiguur helpen om de overgang naar werk, verdere opleiding of een andere ontwikkelingsstap voor te bereiden. Daarbij worden opgedane inzichten en werkzame strategieën zoveel mogelijk meegenomen.

Deze fictieve case maakt duidelijk dat de brugfiguur niet alle begeleiding zelf moet opnemen.

De meerwaarde ontstaat doordat de cursist beter begrepen wordt, leerkrachten toegang krijgen tot relevante expertise en organisaties hun ondersteuning beter op elkaar kunnen afstemmen.

Bovendien kunnen inzichten uit één individuele situatie ook andere cursisten en leerkrachten helpen.

Een toekomstgericht voorstel

De verdere verkenning met CVO Cervo-go resulteerde in een concreter concept voor een mini-leerecosysteem, met een opleidingsoverschrijdende brugfiguur als centrale schakel.

Om dit in de praktijk te brengen, zijn enkele voorwaarden belangrijk. De brugfiguur moet voldoende dicht bij cursisten en leerkrachten staan, maar ook tijd en ruimte krijgen om externe contacten te ontwikkelen en over de grenzen van afzonderlijke opleidingen heen te werken.

Daarvoor zijn een duidelijk mandaat, een afgebakend tijdsbudget en een goede organisatorische inbedding noodzakelijk.

Het voorstel hoeft niet noodzakelijk te leiden tot een volledig nieuwe functie. Ook een bestaande medewerker zou deze rol kunnen opnemen, op voorwaarde dat er voldoende ruimte is voor netwerkontwikkeling, kennisdeling en samenwerking.

Het mini-leerecosysteem is op dit moment een verkend toekomstmodel. De concrete organisatie, personele inzet en verdere uitwerking moeten nog worden bepaald.

Wat de samenwerking alvast heeft opgeleverd, is een duidelijker inzicht in hoe de brug naar het formele leren versterkt kan worden.

Wat nemen we mee uit deze verkenning?

Onze zoektocht begon bij de vraag hoe we mensen beter konden ondersteunen bij de overstap naar het volwassenenonderwijs.

Gaandeweg werd duidelijk dat de oplossing niet uitsluitend ligt in een betere intake, een bijkomend instrument of meer individuele begeleiding.

De grootste kansen liggen in het beter verbinden van wat er al is.

Door cursisten beter te begrijpen, bestaande ondersteuning toegankelijker te maken, leerkrachten te versterken en organisaties dichter bij elkaar te brengen, kunnen we werken aan een leeromgeving waarin meer mensen de kans krijgen om hun leertraject vol te houden.

Daarmee trekken we de Kanjergedachte verder door naar het formele leren.

Want leren stimuleren is meer dan mensen warm maken voor een opleiding. Het betekent ook dat we aandacht hebben voor de omstandigheden waarin mensen leren, de drempels die ze ervaren en de ondersteuning die hen helpt om verder te groeien.

Niet alleen de lerende moet stappen zetten. Ook organisaties kunnen bewegen, drempels verlagen en bruggen bouwen.

Dat is misschien wel de belangrijkste les uit onze verkenning met CVO Cervo-go: een sterk leertraject ontstaat niet alleen binnen de muren van een klaslokaal, maar ook dankzij de verbindingen daarbuiten.