Good Practices & Lessons Learned

GOOD PRACTICES & LESSONS LEARNED

Wat hebben we geleerd uit Kanjer?

Iedereen heeft talenten en mogelijkheden om te leren en te groeien. Maar niet iedereen krijgt of vindt even gemakkelijk de kansen om die talenten te ontdekken, nieuwe ervaringen op te doen of actief deel te nemen aan de samenleving.

In Vlaanderen neemt niet iedereen in dezelfde mate deel aan levenslang leren. Vanuit Kanjer ervaren we dat bepaalde groepen, zoals volwassenen in kwetsbare situaties, ouderen, anderstaligen en personen met een (vermoeden van) beperking, vaker drempels ondervinden.

Die drempels kunnen praktisch, sociaal of mentaal zijn. Denk aan beperkte mobiliteit, moeilijk toegang vinden tot informatie of activiteiten, negatieve schoolervaringen, onzekerheid over het eigen kunnen of gevoelens van sociale isolatie. Hierdoor blijven interesses, talenten en leervragen vaak onder de radar en krijgen mensen minder kansen om zich verder te ontwikkelen.

Tegelijk ontdekten we dat er lokaal heel wat mogelijkheden bestaan om te leren en te groeien, maar dat mensen en organisaties elkaar niet altijd vinden. Leer- en participatiekansen zijn vaak versnipperd, inwoners weten niet altijd waar ze terechtkunnen en organisaties werken soms naast elkaar zonder elkaars aanbod, werking of expertise voldoende te kennen. Daardoor blijven kansen onbenut, zowel voor inwoners als voor organisaties.

Met Kanjer wilden we daar beweging in brengen. Niet door zomaar extra aanbod te creëren, maar vooral door bestaande kansen zichtbaar en toegankelijk te maken, te vertrekken vanuit de interesses en talenten van mensen en verbindingen te leggen tussen inwoners, organisaties en activiteiten.

Wat werkt in de praktijk?

De voorbije jaren leerden we dat kleine stappen vaak een groot verschil kunnen maken. Een luisterend oor, een persoonlijke uitnodiging, samen een eerste activiteit bijwonen of iemand in contact brengen met de juiste persoon kan voldoende zijn om nieuwe mogelijkheden te openen.

Daarbij spelen brugfiguren een cruciale rol. Zij vertrekken vanuit de leefwereld, interesses, talenten en individuele leervragen van mensen. Ze luisteren, ontdekken mogelijkheden, herkennen drempels en zoeken samen naar passende leer- en groeikansen. Waar nodig helpen ze om de eerste stap te zetten.

Niet door alles over te nemen, maar door mensen te versterken en hen op hun eigen tempo verder te laten groeien. Want wat voor de ene persoon een kleine stap lijkt, kan voor iemand anders een grote uitdaging zijn. Flexibiliteit, maatwerk en persoonlijke ondersteuning zijn daarom essentieel.

We merkten dat wanneer mensen terechtkunnen in veilige, toegankelijke en talentgerichte omgevingen, hun zelfvertrouwen, motivatie en leergoesting kunnen groeien. Van daaruit ontstaan vaak nieuwe interesses, ontmoetingen en mogelijkheden om actief deel te nemen aan levenslang leren en de samenleving tout court.

Een belangrijke les is dan ook dat leren het meest betekenisvol wordt wanneer het aansluit bij het dagelijkse leven van mensen. Leren gebeurt niet alleen in een klaslokaal of tijdens een opleiding. Het ontstaat evengoed tijdens een ontmoeting, een gezamenlijke activiteit, vrijwilligerswerk of het uitproberen van iets nieuws.

De Kanjerplekken spelen hierin een belangrijke rol. Het zijn gastvrije, laagdrempelige plaatsen waar mensen samenkomen, zich welkom voelen en op een natuurlijke manier kunnen leren en groeien. Doordat brugfiguren en begeleiders aanwezig zijn in deze vertrouwde omgevingen, kunnen zij ook interesses, talenten en leervragen ontdekken die anders misschien verborgen zouden blijven.

Samen bereik je meer

Een andere belangrijke les is dat geen enkele organisatie alle antwoorden, expertise of mogelijkheden zelf in huis hoeft te hebben.

Door over de eigen organisatiegrenzen heen te kijken, kennis en ervaringen te delen en elkaars aanbod te benutten, ontstaan nieuwe kansen. Niet alleen voor inwoners, die gemakkelijker verschillende stappen in hun ontwikkeling kunnen zetten, maar ook voor organisaties, die hun werking en bereik kunnen versterken.

Toch hebben we ervaren dat samenwerking niet vanzelf ontstaat. Organisaties hebben hun eigen werking, doelstellingen, tempo en prioriteiten. Bovendien kennen ze elkaar niet altijd, zelfs wanneer ze met gelijkaardige vragen of uitdagingen bezig zijn.

Een netwerk uitbouwen begint daarom met elkaar leren kennen, luisteren naar wat organisaties bezighoudt en ontdekken waar gedeelde kansen liggen. Wat kunnen organisaties voor elkaar betekenen? Welke expertise is al aanwezig? Waar kunnen ze elkaar versterken? En welke meerwaarde biedt samenwerking voor elke betrokken partij?

Daarbij is het belangrijk om het wederzijdse voordeel zichtbaar te maken. Samenwerking groeit wanneer organisaties ervaren dat ze er zelf ook iets bij winnen en dat ze samen meer kunnen realiseren dan alleen.

Binnen Kanjer namen de brugfiguren ook hierin een actieve, verbindende rol op. Ze brachten organisaties met elkaar in contact, maakten gedeelde mogelijkheden zichtbaar en gaven waar nodig het eerste duwtje in de rug om samen iets uit te proberen.

We leerden dat vertrouwen, wederzijds begrip en gedeeld engagement de basis vormen voor duurzame samenwerking. Dat vraagt tijd, maar hoeft niet altijd groots of ingewikkeld te zijn. Soms volstaat een kennismaking, een gedeelde activiteit of een kleine gezamenlijke actie om een nieuwe samenwerking op gang te brengen.

Met relatief weinig inspanning kan zo verrassend veel in beweging komen.

Van een abstract begrip naar concrete kansen

Kanjer vertrok vanuit het idee van een leerecosysteem: een lokaal netwerk waarin mensen, organisaties, plekken en leer- en groeikansen met elkaar verbonden worden.

In de praktijk merkten we echter dat dit begrip voor veel inwoners en organisaties abstract blijft. Het krijgt pas betekenis wanneer het zichtbaar wordt in concrete acties en herkenbare voorbeelden.

Een inwoner die dankzij een brugfiguur de weg vindt naar een vereniging. Iemand die via vrijwilligerswerk nieuwe talenten ontdekt. Twee organisaties die elkaar leren kennen en samen een activiteit organiseren. Of een Kanjerplek waar een toevallige ontmoeting uitgroeit tot een nieuwe leerkans.

Dat is wat een leerecosysteem in de praktijk betekent: kansen zien, verbindingen leggen en samen mogelijkheden creëren die er anders misschien niet zouden zijn.

Het gaat daarbij niet om het uitbouwen van een ingewikkelde structuur, maar om een andere manier van kijken en samenwerken. Niet alleen vertrekken vanuit het eigen aanbod of de eigen werking, maar ook oog hebben voor wat mensen nodig hebben, welke kansen er al bestaan en wie kan helpen om die kansen bereikbaar te maken.

Van ervaringen naar inzichten

Kanjer was de voorbije jaren ook een verhaal van experimenteren, bijsturen en samen leren.

Niet elke aanpak werkte voor iedereen. Niet elke leervraag leidde meteen tot een passende activiteit en niet elke samenwerking kwam vanzelf van de grond. Juist die ervaringen leverden waardevolle inzichten op over wat werkt, wat moeilijker loopt en welke voorwaarden belangrijk zijn om mensen en organisaties in beweging te brengen.

Wat maakt dat mensen wél de stap zetten naar een nieuwe activiteit of leerervaring?

De stap naar iets nieuws begint vaak niet bij het aanbod, maar bij vertrouwen, herkenning en een persoonlijke uitnodiging.

We leerden dat mensen niet automatisch deelnemen omdat er een interessant of gratis aanbod bestaat. Soms kennen ze het aanbod niet, voelen ze zich niet aangesproken of twijfelen ze of een activiteit wel iets voor hen is. Voor mensen die weinig positieve leerervaringen hebben of zich onzeker voelen in onbekende situaties, kan die eerste stap bijzonder groot zijn.

Wat werkt?

Vertrekken vanuit interesses en goesting. Niet beginnen bij wat iemand zou moeten leren, maar bij wat iemand graag doet, nieuwsgierig naar is of wil ontdekken.
Persoonlijk contact maken. Een gesprek en een persoonlijke uitnodiging werken vaak beter dan een algemene flyer of oproep.
De eerste stap klein maken. Een kennismaking, proefmoment of eenmalige activiteit verlaagt de druk om zich meteen te engageren.
Vertrouwde gezichten inschakelen. Een brugfiguur, vrijwilliger of bekende begeleider/medewerker kan iemand geruststellen en mee de eerste stap zetten.
Ruimte laten voor het eigen tempo. Niet iedereen is meteen klaar om deel te nemen. Soms zijn meerdere gesprekken of kennismakingsmomenten nodig.
Zorgen voor een positieve eerste ervaring. Zich welkom, gezien en gewaardeerd voelen, vergroot de kans dat iemand terugkomt.

Een voorbeeld uit Kanjer: Bij de Vrijetijdsprikkels kunnen inwoners kennismaken met een vereniging of club, op de plek waar de activiteit normaal doorgaat en samen met bestaande leden. Wie verder wil deelnemen, kan rekenen op ondersteuning van een brugfiguur bij het leggen van contact of het inschrijven.

Onze belangrijkste les: Mensen zetten gemakkelijker een stap wanneer ze zich persoonlijk aangesproken voelen, weten wat ze kunnen verwachten en ervaren dat ze er niet alleen voor staan.

Hoe ontdek en versterk je talenten die niet meteen zichtbaar zijn?

Talenten ontdek je niet alleen door ernaar te vragen, maar vooral door mensen de kans te geven om iets te doen, te proberen en te ervaren.

We merkten dat mensen hun eigen talenten niet altijd herkennen of benoemen. Zeker bij personen die weinig succeservaringen hebben, ligt de nadruk soms eerder op wat moeilijk gaat dan op wat ze kunnen.

Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan diploma's, werkervaring of vaardigheden die iemand zelf kan verwoorden.

Wat werkt?

Breed kijken naar talent. Ook interesses, dagelijkse bezigheden, hobby's, persoonlijke kwaliteiten en levenservaringen vertellen iets over iemands mogelijkheden.
Observeren in verschillende contexten. Tijdens een activiteit, ontmoeting of vrijwilligerswerk worden soms vaardigheden zichtbaar die in een gesprek verborgen blijven.
Experimenteren mogelijk maken. Mensen ontdekken vaak pas wat ze graag doen of goed kunnen wanneer ze iets uitproberen.
Talenten concreet benoemen. Niet alleen zeggen dat iemand iets goed doet, maar uitleggen welke vaardigheid je hebt opgemerkt.
Aansluiten bij wat energie geeft. Talentontwikkeling werkt beter wanneer iemand plezier beleeft aan wat hij doet.
Nieuwe groeikansen verbinden aan bestaande talenten. Een eerste positieve ervaring kan een opstap worden naar vrijwilligerswerk, een opleiding, een vereniging of een andere activiteit.

Een voorbeeld uit Kanjer: Mamadou wilde graag meer sporten en zijn interesse in hardlopen verder ontwikkelen. De brugfiguur verkende samen met hem de mogelijkheden en ondersteunde hem bij de eerste stap naar een atletiekclub in Ieper. Zijn persoonlijke interesse werd zo een concrete kans om een talent verder te ontwikkelen en nieuwe mensen te ontmoeten.

Onze belangrijkste les: Kijk niet alleen naar wat mensen al kunnen aantonen, maar creëer situaties waarin talenten zichtbaar kunnen worden. Talentontwikkeling begint vaak bij het ontdekken van mogelijkheden die iemand zelf nog niet zag.

Hoe herken en verlaag je drempels?

Een aanbod is pas toegankelijk wanneer mensen ook daadwerkelijk de mogelijkheid voelen én hebben om eraan deel te nemen.

We leerden dat drempels niet altijd zichtbaar zijn en dat dezelfde activiteit voor de ene persoon heel toegankelijk kan zijn, terwijl ze voor iemand anders moeilijk bereikbaar blijft.

Een gratis activiteit is bijvoorbeeld niet automatisch laagdrempelig. Onbekendheid met de locatie, onzekerheid, taal, vervoer of de angst om niemand te kennen, kunnen voldoende zijn om niet deel te nemen.

Wat werkt?

Niet veronderstellen, maar vragen. Ga met mensen in gesprek over wat hen tegenhoudt en wat hen zou helpen.
Verder kijken dan praktische drempels. Ook schaamte, onzekerheid, eerdere negatieve ervaringen en het gevoel er niet bij te horen spelen een rol.
Informatie begrijpelijk en concreet maken. Vertel wat er zal gebeuren, waar, wanneer, met wie en wat er van deelnemers verwacht wordt.
De eerste stap ondersteunen. Soms helpt het om samen contact op te nemen, een inschrijving te regelen of iemand persoonlijk te begeleiden.
Samenwerken om drempels weg te werken. Niet elke organisatie kan alle problemen zelf oplossen. Een netwerk kan helpen om oplossingen te vinden.
De activiteit zelf aanpassen. Toegankelijkheid betekent ook bereid zijn om de eigen werking, communicatie of verwachtingen bij te sturen.

Onze belangrijkste les: Drempels verlagen vraagt meer dan mensen motiveren. Het vraagt ook dat organisaties kritisch kijken naar hun eigen aanbod en bereid zijn om hun werking toegankelijker te maken.

Hoe creëer je toegankelijke en veilige omgevingen waarin mensen durven groeien?

Mensen durven gemakkelijker iets nieuws te proberen wanneer ze zich welkom, aanvaard en gewaardeerd voelen.

We merkten dat de omgeving waarin een leerervaring plaatsvindt minstens even belangrijk kan zijn als de activiteit zelf. Zeker voor mensen die onzeker zijn of negatieve ervaringen hebben, maakt de manier waarop ze ontvangen en betrokken worden een groot verschil.

De Kanjerplekken tonen hoe bestaande ontmoetingsplaatsen en organisaties ruimte kunnen bieden voor informeel leren, talentontwikkeling en participatie.

Wat werkt?

Een warme ontvangst voorzien. Iemand persoonlijk begroeten, wegwijs maken en betrekken bij de groep.
Een vertrouwde en herkenbare omgeving creëren. Duidelijkheid over het verloop, de mensen en de verwachtingen geeft houvast.
Ruimte laten om te observeren. Niet iedereen hoeft meteen actief mee te doen. Eerst kijken of luisteren kan een belangrijke eerste stap zijn.
Fouten en experimenteren toelaten. Leren betekent ook dat iets niet meteen lukt. Een veilige omgeving maakt dat bespreekbaar.
Vertrekken vanuit mogelijkheden. Mensen benaderen vanuit hun interesses en talenten, niet vanuit hun beperkingen.
Ontmoeting stimuleren. Informele gesprekken en contact met anderen zorgen voor verbondenheid en kunnen nieuwe leervragen zichtbaar maken.

Onze belangrijkste les: Een veilige leeromgeving ontstaat niet alleen door de inrichting van een plek, maar vooral door de houding van de mensen die er aanwezig zijn. Gastvrijheid, respect, geduld en oprechte interesse maken het verschil.

Hoe leer je organisaties kennen, ontdek je gedeelde kansen en stimuleer je samenwerking?

Een sterk netwerk begint niet met een samenwerkingsstructuur, maar met mensen die elkaar leren kennen, begrijpen en vertrouwen.

We ontdekten dat veel organisaties waardevolle expertise, activiteiten en contacten hebben, maar onvoldoende zicht hebben op wat andere organisaties doen. Soms werken ze rond dezelfde uitdagingen zonder van elkaar te weten welke oplossingen of mogelijkheden er al bestaan.

Tegelijk merkten we dat samenwerking niet voor elke organisatie een vanzelfsprekende manier van werken is. Organisaties zijn vaak sterk gericht op hun eigen werking, opdrachten en doelgroepen.

De eerste uitdaging is dan ook om organisaties uit hun eigen vertrouwde omgeving te halen en hen te laten ontdekken wat samenwerking kan opleveren.

Wat werkt?

Actief op verkenning gaan. Bezoek organisaties, neem deel aan activiteiten en leer hun werking, mensen en expertise kennen.
Oprecht luisteren naar hun uitdagingen. Wat willen ze bereiken? Waar lopen ze tegenaan? Welke ondersteuning of contacten kunnen nuttig zijn?
Verbindingen herkennen. Zoek naar gedeelde vragen, aanvullende expertise of mogelijkheden om elkaars aanbod te versterken.
De wederzijdse meerwaarde zichtbaar maken. Samenwerking komt gemakkelijker tot stand wanneer elke partner begrijpt wat ze kan bijdragen én wat ze eruit kan halen.
Mensen persoonlijk met elkaar verbinden. Een gerichte kennismaking tussen de juiste personen kan meer opleveren dan een groot netwerkmoment.
Klein en concreet beginnen. Een gezamenlijke activiteit, doorverwijzing of gedeeld initiatief kan een eerste positieve samenwerkingservaring opleveren.
Een actieve verbinder inzetten. Iemand moet kansen zien, contacten leggen, mensen samenbrengen en waar nodig het eerste duwtje geven.

Binnen Kanjer namen de brugfiguren die verbindende rol op. Hun netwerkvaardigheden, kennis van het lokale werkveld en vermogen om gedeelde kansen te herkennen, waren daarbij essentieel.

We leerden ook dat de juiste mensen op de juiste plaats een groot verschil maken. Netwerkvorming vraagt specifieke talenten: nieuwsgierigheid, initiatief, luistervaardigheid, verbindend denken en het vermogen om anderen enthousiast te maken.

Onze belangrijkste les: Samenwerking ontstaat niet vanzelf door organisaties rond dezelfde tafel te brengen. Ze groeit wanneer mensen elkaar leren kennen, gedeelde kansen ontdekken en ervaren dat ze samen meer kunnen realiseren.

Hoe zorg je ervoor dat leer- en groeikansen en samenwerkingen ook op langere termijn blijven bestaan?

Duurzame impact ontstaat wanneer nieuwe kansen en verbindingen niet afhankelijk blijven van één project, één medewerker of één tijdelijke financiering.

We leerden dat het creëren van nieuwe kansen één uitdaging is, maar dat het minstens even belangrijk is om ervoor te zorgen dat die kansen ook na afloop van een project blijven bestaan.

Dat vraagt aandacht voor zelfstandigheid bij deelnemers, eigenaarschap bij organisaties en het verankeren van succesvolle werkwijzen in de bestaande werking.

Wat werkt?

Zelfstandigheid van deelnemers versterken. Brugfiguren ondersteunen de eerste stappen, maar helpen mensen ook om gaandeweg zelf contacten te leggen en hun weg te vinden.
Bestaande structuren benutten. Nieuwe initiatieven hebben meer kans om te blijven bestaan wanneer ze aansluiten bij de reguliere werking van organisaties.
Eigenaarschap stimuleren. Betrek partners niet alleen bij de uitvoering, maar ook bij het bedenken, ontwikkelen en verderzetten van activiteiten.
Kennis en ervaringen delen. Maak succesvolle aanpakken, contactpersonen en praktische werkwijzen toegankelijk voor anderen.
Samenwerkingen minder persoonsafhankelijk maken. Zorg ervoor dat meerdere medewerkers betrokken zijn en dat contacten niet verloren gaan wanneer iemand vertrekt.
Klein beginnen en haalbaar houden. Niet elke samenwerking moet uitgroeien tot een groot project. Ook eenvoudige, terugkerende afspraken kunnen waardevol en duurzaam zijn.
Blijven investeren in relaties. Een netwerk vraagt onderhoud. Contact houden, elkaar informeren en regelmatig nieuwe kansen verkennen, helpt om samenwerking levendig te houden.

Een belangrijke uitdaging is de rol van de brugfiguur. Die is vaak noodzakelijk om verbindingen op gang te brengen, maar mag op langere termijn niet de enige schakel blijven. Het is daarom belangrijk dat ook medewerkers, vrijwilligers en organisaties zelf leren om verbindingen te leggen en kansen te herkennen.

Onze belangrijkste les: De echte meerwaarde van Kanjer zit niet alleen in de activiteiten en verbindingen die tijdens het project zijn ontstaan, maar ook in de mate waarin mensen en organisaties de Kanjergedachte zelfstandig verderzetten.

DE SPEERPUNTEN ONDER DE LOEP